OBS Eenspan

Geschiedenis

De school nabij de N.H kerk

De oudste school in Emmen was school 1,  hoewel de oorspronkelijke school niet die naam droeg.
De naam ontstond pas later. Als men goed naar de foto kijkt, herkent men duidelijk de bomen die nu nog steeds tussen de kerk en de noordelijke ingang van de vlinderpassage staan en nog net een beetje fleur aan het centrum geven. Voor hoelang trouwens nog?

 

           Bronvermelding: www.historisch-emmen.nl

Het "oude" schoolgebouw dat in 1853 gebouwd werd.
Op de achtergrond de kosterswoning aan het Dreschje.

De school op de foto is gebouwd in 1853, stond aan de zuidkant van de Nederlands Hervormde kerk in het centrum, gescheiden door een breed zandpad. De school bestond uit 1 groot lokaal met 3 klassen. De school had typerende hoge, aan de onderzijde matglazen ramen, om afleiding te voorkomen. Reeds lang daarvoor heeft er ook een oud schoolgebouwtje gestaan aan de andere kant van de grote kerk, ongeveer daar waar de eerste en echte "Haddersbank" heeft gestaan. Dit oude schooltje is in 1804 door de toenmalige schout en schoolopziener van Emmen, de heer Pothoff, in een nacht stiekem afgebroken zonder overleg met de autoriteiten. In de historie van het onderwijs is te lezen dat Pothoff al vond dat het treurig gesteld was met de schoolgebouwen. H.T.Buiskool schrijft daarover in "Op Naoberveziet" waarin Pothoff wordt geciteerd. "In de maand juli 1804 liet ik in den nacht, buiten weten van iemand, door twee timmerlieden, vijf knechts en de mijnen de school te Emmen omver werpen, en eer nog iemand des morgens zijn venster had geopend, lagen er reeds de fundamenten voor het nieuwe gebouw, hetwelk binnen veertien dagen gereed en binnen vier weken betaald was." Twee weken later kregen de leerlingen van Emmen dus in een nieuw lokaal onderwijs. Het is Historisch Emmen niet bekend waar de heer Pothoff het nieuwe schoollokaal vandaan haalde en hoe het gefinancierd is.

In 1893 werd er een nieuwe school gebouwd vlak achter de oude. Het schooltje bestond eerst uit vier klassen maar werd naderhand uitgebreid. De laatste uitbreiding (een lokaal extra) kwam in 1914. De school ging door het leven als School 1. De nieuwe school is net als de oude school ook in 1967 afgebroken, maar nog net even eerder. Beide schoolgebouwen hebben plaats moeten maken voor het betonnen winkelcomplex van Vroom en Dreesman in het toen te bouwen winkelcentrum
"De Weiert".

  Bronvermelding: www.historisch-emmen.nl

De "nieuwe" school (school 1) die in 1893 werd gebouwd.

Tot 1865 was Henderikus Haasken meester aan het oude schooltje. Van 1861 tot 1863 was Johan Hendrik Klazinga de hulponderwijzer. Hij werd daarna aangesteld als schoolhoofd in Zuidbarge. Vanaf 1 september 1865 tot 1893 stond de bekende meester, koster, voorzanger en organist Jan de Boer (geboren in 1840 te Onstwedde) voor de klas van het oude schooltje, nadat deze vanuit Hoogeveen had gesolliciteerd naar de functie van hoofdonderwijzer. Vanaf 1893 tot zijn pensionering in 1908 gaf hij les op de nieuw gebouwde school. Jan was in 1864 getrouwd met Hinderkien Boer uit Anloo en zij kregen in 1865 een zoon Klaas, die ook meester werd maar naderhand meer landelijke bekendheid kreeg door het samenstellen van de zangbundel "Kun je nog zingen zing dan mee". Na Klaas kregen Jan en Hinderkien nog vier kinderen; Jan, Hendrik, Lammina en Sieka. Het gezin de Boer woonde in een boerderij, tevens kosterij, in de directe nabijheid van de kerk. Deze boerderij werd in 1919 afgebroken. Er kwam er een bankgebouw van de Nationale Bank, later Rotterdamsche Bank, voor in de plaats. Nu staat hier een woon winkelcomplex, met uitkijk op het plein voor de entree van het dierenpark.

Omdat er meer dan 100 kinderen naar school gingen was er ook een hulponderwijzer. Vele kinderen haalden de eindstreep helaas niet, omdat de leerplicht toen nog niet bestond en afhaken geen probleem was. De beste kinderen konden echter gratis bijles krijgen. Hiermee zullen ongetwijfeld enkele Emmenaren hun voordeel hebben gedaan. Jan de Boer was een zeer goede doch strenge onderwijzer, die toch goed bij de leerlingen viel. Door zijn juiste functioneren wordt hij in 1908 benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau op voordracht van de Commissaris van de Koningin in Drenthe, mr. J. Linthorst Homan. In 1908 komt Jan de Boer te overlijden, na een kortstondige ziekte. Hij wordt in het bijzijn van vele Emmenaren begraven op de oude begraafplaats aan de Kerkhoflaan. In Emmermeer is de J. de Boerstraat naar hem vernoemd. Eén van de nazaten van Jan de Boer is de achterkleinzoon, de voor Emmen zeer bekende Nicolaas Abraham (Niek) de Boer, die van 1955 tot 1996 als stedenbouwkundige in Emmen werkzaam is geweest, en van wiens hand de plannen voor Angelslo en Emmerhout kwamen.

Jan de Boer werd in 1908 als schoolhoofd opgevolgd door Hendrik Beukema. Van 1935 tot 1946 is het Sake Dijkstra en van 1946 tot 1969 Hendrik Kreeftenberg, waarna in 1970 Lambertus Eising deze taak waarnam. Hij kwam van de school in Zuidbarge.  Na afbraak van de school in 1967 kwam er een nieuwe school aan de Baander. Tegenwoordig staat de school aan de Oosterstraat. Als koster werd Jan de Boer opgevolgd door Jan Schouten, die daarvoor leraar schilderen aan de ambachtschool aan de Stationstraat was geweest. In 1987 nam de heer Eising afscheid van de school en als nieuwe directeur werd benoemd de heer Djoek Grimme, die tot op heden directeur is.

 

De kleuterschool aan de Dreschjeslaan

In het centrum van Emmen was vroeger een laantje dat men tegenwoordig al lang niet meer kent, namelijk de Dreschjeslaan. Deze Dreschjeslaan was een wandellaantje dat begon bij de Schoolstraat, daar waar nu de balies burgerzaken in het gemeentehuis onderdak vinden. Oud Emmenaren noemden niet alleen het laantje maar het hele gebied de Dreschjes. In een besluit van 8 april 1925 heeft de raad op verzoek van de "Handelsvereeniging alhier" voor het eerst namen gegeven aan straten en wegen in het dorp Emmen. Het bleek voor de praktijk echter noodzakelijk de begin en eindpunten hiervan nauwkeurig vast te leggen. Dit werd in de openbare vergadering van 27(30?) augustus 1928 gedaan. In een raadsbesluit van 2 maart 1936 werd de naam Dreschjeslaan vastgelegd:

Dreschjeslaan:

"De weg vanaf de straat "Schoolstraat", ten noorden van het kadastraal perceel sectie C no.6827 (Ned.Herv.kosterswoning), aanvankelijk loopende in westelijke richting, daarna in noordelijke richting, aansluitende op de straat "Westenesscherstraat", ten noorden van het kadastraal perceel sectie C no.6611 (K.B.Kluiving) te noemen "Dreschjeslaan".

 

 De Dreschjeslaan, met op de achtergrond de kleuterschool.

  

Op de foto is de ingang van Dreschjeslaan vanaf het Kerkpad te zien. In het huis links woonde de koster van de grote kerk, dhr Schouten die eveneens leraar was aan de oude ambachtschool. Achter het huis van de koster lagen volkstuintjes en daarachter stond temidden van bosjes een kleuterschool. Links naast het kostershuis stond ooit het oude politiebureau, de brandweer en gemeentewerken. Rechts van de Dreschjeslaan, achter de grote heg, lag de tuin van het oude gemeentehuis. In de zomermaanden was de Dreschjeslaan zeer schilderachtig en romantisch en het stond dan ook wel bekend als "scharrellaantje". Veel jongens en meisjes hadden hier hun eerste afspraakje. Het is natuurlijk toeval, maar nu vinden we vlakbij de locatie van dit "scharrellaantje" het trouwpaviljoen. De Dreschjeslaan werd omzoomd door mooie bomen. Iedere zomer zongen de nachtegalen er hun hoogste lied.

Aan de Dreschjeslaan stond ook de pastorie waar o.a. Ds. De Kat Angelino in gewoond heeft, een statige en deftige man. In de tuin van de pastorie stonden veel appelbomen. De jeugd had in de haag, die rond deze tuin lag, een gat gemaakt zodat ze bij de bomen konden komen om er stiekem een appeltje te kunnen plukken. De dominee wist van deze activiteit van de dorpsjeugd maar trad nooit streng op, hij had immers appels genoeg aan zijn bomen. Omdat hij de appel "dieven" toch eens op hun verantwoordelijkheid wilde wijzen hing hij op een dag een bordje aan een van de bomen met het opschrift: "Pas op, God ziet alles". Tot grote hilariteit van de bevolking spijkerden enige kwajongens er een ander bord onder waarop ze met grote hanenpoten hadden geschreven: "Maar hij verraadt ons lekker toch niet!"  (Waar gebeurd!)

 

 
 De foto van het school is gemaakt rond 1930. Het is de kleuterschool aan de Dreschjeslaan, die in dat jaar werd geopend. Sinds kort is het Historisch Emmen bekend geworden dat voor de oprichting van de school "de Vereeniging tot Stichting en Instandhouding van een Neutrale Bewaarschool Volksonderwijs" in het leven was geroepen. Deze vereniging, opgericht op 21 juli 1928, gaf aandelen uit om de renteloze lening van 4000,- gulden te kunnen betalen. Op de school zaten voornamelijk kinderen uit het centrum en natuurlijk Westenesch. Zoals gewoonlijk in de tijd was het een éénklassige school. De eerste "juf" die daar aan school stond was juffrouw Brunsting. Het was in die tijd al heel gewoon dat 1 juf les gaf aan meerder leeftijdsgroepen. De klas bestond toen uit ongeveer 45 leerlingen, in drie groepen ingedeeld: de kleinsten, de middelste en de groten. In onze huidige moderne tijd worden vaak uit nood groepen samengevoegd om te worden onderwezen. In 1930 was dat allemaal heel gewoon. Juf Brunsting heeft slechts één jaar aan de school gestaan en is uiteindelijk in de stad Groningen terecht gekomen. De opvolgster van juf Brunsting in 1931 was juf Jeuring. Ook de "juffen" Kleinenberg en Wolf hebben er nog les gegeven.

 

Haarstrikken waren blijkbaar modern, want een aantal kinderen op de foto draagt er één. Let eens op de kindermode van die tijd. Het was een heel andere tijd dan tegenwoordig. En waar is het schoolplein op de foto? Mag dat tegenwoordig nog zo? Wel nu, er was een schoolplein, getuige onderstaande foto.

 

 Schoolplein met zandbak

 

In 1946 kwam er een juf aan school die nog veel goede herinneringen aan de school en Emmen in die tijd heeft en deze graag aan Historisch Emmen wou vertellen. Juf Tekens (op onderstaande foto op de rand van de zandbak) heeft 5 jaar les gegeven aan het grut van de school aan de Dreschjeslaan. Ook in die tijd kende men het begrip volontair, want het was juffrouw Top die in 1949 assistentie kwam verlenen. Hoewel assistentie? Als juf Tekens ziek was moest de volontair zich maar redden met 45 blagen. Uit de "dagboeken" die juf Tekens voor het examen bij moest houden, bleek dat dat soms best gedurende een lange tijd kon gebeuren. Is het dan gek dat als de "echte" juf weer terug was, de volontair ziek werd? Toen juf Tekens in 1951 de school verliet heeft juf Top haar opgevolgd. Het schooltje is niet in 1960 aan de slopershamer ten prooi gevallen maar later, getuige een reactie van een bezoeker aan Historisch Emmen, die in 1960 de school nog dagelijks had bezocht. En toen was er nog geen sprake van afbraak. Maar veel later zal het toch niet zijn geweest?

 

 Juffrouw Tekens op de rand van een echte zandbak.

 

Juf Tekens weet zich nog precies te herinneren van wie ze haar opleiding kreeg: Mevrouw Woerlee. Een Pedagogische Academie bestond in die tijd nog niet. In Emmen werd na de oorlogsjaren de opleiding tot kleuterleidster gegeven in het voormalige hotel Denen, op de hoek Boslaan Dennenlaan. Later zat Opbouw Drenthe er nog in, de vrijwilligers vacaturebank van de gemeente, de padvinders van de Hunengroep, de bejaardensociëteit en wat al niet? Dit gebouw staat er nog; de Dreschjeslaan is niet meer. Na 1960 verhuisde de kleuterschool naar het Allee. Hoofdleidster was aan het Allee, juf Martha Bok. In het jaar 1985 werd de kleuterschool aan de lagere school 1 aan de Oosterstraat aangebouwd. Dit in verband met de invoering van de basisschool.

De openbare basisschool werd " 't Eenspan" genoemd.

Inmiddels heeft o.b.s. 't Eenspan in 2003 een prachtig nieuw schoolgebouw gekregen.

---